Jeffrey T. Larson

 

Αγαπημένο θέμα (και πρακτική της διαχειρίστριας) οι γυναίκες κι απλωμένες τους μπουγάδες. Εδώ σε πίνακα του σύγχρονου ζωγράφου Jeffrey T. Larson

Rémy Hétreau , Ένας κόσμος μαγεμένος

 

Ο Ρεμί Ετρό (1913-2001) ήταν Γάλλος ζωγράφος, γραφίστας, χαράκτης, εικονογράφος και σχεδιαστής, που έγινε γνωστός για τις ονειρικές, ιδιότροπες και λίγο σουρεαλιστικές εικόνες του. Ο κόσμος του Rémy Hétreau είναι πολύπλευρος. Αυτό μπορεί να οφείλεται στις εμπειρίες της ζωής του, οι οποίες, μετά τις σπουδές του στο Lycée Pothier στην Ορλεάνη, τον οδήγησαν στην École Boulle. Μετά την αποφοίτησή του, έγινε διακοσμητής στην Galeries Lafayette στην Ορλεάνη, όπου γνώρισε τη μέλλουσα σύζυγό του. Από το 1945 και μετά εγκατέλειψε την διακόσμηση, ακολούθησε καριέρα ως καλλιτέχνης και έλαβε πολλά βραβεία. Δίδαξε στο Παρίσι, το Μόντρεαλ και την Ορλεάνη. Διετέλεσε πρόεδρος των "Artistes Orléanais" (Καλλιτεχνών της Ορλεάνης) από το 1964 έως το 1984.

Μαζί με τον Jean Denis Malclès και άλλους ζωγράφους δημιούργησε την μόνιμη έκθεση Salon de l’Imagerie και ήταν από τους πιο αποτελεσματικούς οργανωτές της. Αυτή η περίοδος άφησε το στίγμα της στην Γαλλία με δημιουργίες πολλών καλλιτεχνών που είχαν ξεχωριστό στυλ. Η επιρροή του Hétreau σε νεότερους καλλιτέχνες ήταν και εξακολουθεί να είναι σημαντική. Ο ίδιος θα μπορούσε να συνεχίσει αυτό το ονειρικό στυλ εικονογράφησης, του οποίου ήταν ένας από τους πρωτοπόρους. Το έργο του όμως σε βάθος χρόνου δείχνει ότι, αντί να περιορίζεται σε μια φόρμουλα, ακολούθησε το προσωπικό του μονοπάτι, εμβαθύνοντας συνεχώς στην κατανόησή του. Το γραφιστικό του έργο - σχέδια, χαρακτικά, εικονογραφήσεις - μαρτυρά, ίσως καλύτερα από οποιοδήποτε άλλο, την ποιότητα και την αυθεντικότητα του ταλέντου του.

Ο κριτικός τέχνης Ρενέ Μπαρζαβέλ είπε γι' αυτόν: «Στον κόσμο γύρω του, είναι πάντα άνοιξη. Έχει ένα ανθισμένο δέντρο στην καρδιά του».

Οι φιλότεχνοι αγάπησαν ιδιαίτερα την σειρά του καλλιτέχνη του 1945 "Τα Επτά Θανάσιμα Αμαρτήματα", τα οποία προσωποποιούνται από γυναίκες τυλιγμένες σε δημιουργίες Υψηλής ραπτικής.

Την δεκαετία του 1950, η Εθνική Επιτροπή Προπαγάνδας για το ανάδειξη του Οίνου (Comité National de Propagande en Faveur du Vin), μια γαλλική κυβερνητική υπηρεσία επιφορτισμένη με την προώθηση των κρασιών της χώρας και του τουρισμού στις οινοπαραγωγικές περιοχές, του ανέθεσε να δημιουργήσει μια σειρά εικονογραφημένων χαρτών με τίτλο "Les Vignobles de

France", "οι οινοπαραγωγικές περιοχές της Γαλλίας". Υπήρχαν έντεκα τέτοιες: Ανατολικές Περιφέρειες, Νορμανδία, Καμπανία, Μπορντό, Ροδανός, Βουργουνδία, Προβηγκία, Αλσατία, Λίγηρας, Ρουσιγιόν και η τότε γαλλική αποικία της Αλγερίας. Οι εξαιρετικά διακοσμητικοί, πληθωρικοί χάρτες του παρουσιάζουν μια χαρούμενη αισθητική των μέσων του αιώνα, γι αυτό έως και σήμερα είναι περιζήτητοι στην αγορά αναπαραγωγής έργων Τέχνης. Ο Ρεμύ δημιούργησε επίσης σχέδια για πορσελάνες Haviland Limoges και ζωγράφισε τεράστιες τοιχογραφίες (κυρίως στο Maison de l'Amerique Latine στο Παρίσι και στην Ecole Nationale des Douanes).

Στις εικόνες μας βλέπουμε τα 7 θανάσιμα αμαρτήματα + τις 7 αρετές . Στις φωτό βρίσκονται κατά σειρά:

Η Γενναιοδωρία και η Απληστία ντυμένες από τον Paquin

Η Υπερηφάνεια και η Σεμνότητα ντυμένες από τον Lelong

Η ζηλοφθονία και ο αλτρουισμός ντυμένες από τον Marcel Rocha

Η οκνηρία και η δραστηριότητα ντυμένες από τη Madelaine

Vramant

Η πολυτέλεια και η αγνότητα ντυμένες από την Madame Gres

Η λαιμαργία και η εγκράτεια ντυμένες από τον Mad Carpentier

Η οργή και η υπομονή ντυμένες από τον Fath

"Τραμ στην Κοπεγχάγη,"

 

Paul Gustav Fischer (Δανός, 1860-1934)

"Τραμ στην Κοπεγχάγη,"

Κες βαν Ντόγκεν, ένας ζωγράφος Φώβ.

  

Το εκφραστικό σχέδιο του πίνακα αντανακλά την τολμηρή Φωβιστική ευαισθησία του van Dongen, δίνοντας έμφαση στις επιμήκεις φόρμες και στις ρευστές, γεμάτες αυτοπεποίθηση γραμμές. Η σύνθεση αποπνέει μια εντύπωση κομψότητας, αποτυπώνοντας τη φιγούρα με αμεσότητα και ψυχολογική παρουσία.

 Ο Κορνέλις Θεόδωρος Μαρίας " Κες " Ο βαν Ντόνγκεν (Φραντζενς, 26 Ιανουαρίου 1877 – 28 Μαΐου 1968) ήταν ένας Ολλανδο-Γαλλικός ζωγράφος που ήταν ένας από τους κορυφαίους Φών* Το πρώιμο έργο του Van Dongen επηρεάστηκε από την Σχολή της Χάγης Σχολή της Χάγης και τον συμβολισμό και εξελίχθηκε σταδιακά σε ένα τραχύ στυλ pointillist. Από το 1905 και μετά – όταν έλαβε μέρος στην αμφιλεγόμενη έκθεση του Salon d' Automne** του 1905 – το στυλ του έγινε όλο και πιο ριζοσπαστικό στη χρήση της μορφής και του χρώματος. Οι πίνακες που έκανε την περίοδο του 1905-1910 θεωρούνται από μερικούς ως το πιο σημαντικό έργο του.Τα θέματα της δουλειάς του από εκείνη την περίοδο επικεντρώνονται κυρίως στη νυχτερινή ζωή. Ζωγράφισε χορευτές, τραγουδιστές, μεταμφιέσεις και θέατρο. Ο Βαν Ντόνγκεν απέκτησε φήμη για τα αισθησιακά – κατά καιρούς φανταχτερά πορτρέτα – ειδικά των γυναικών. 

*Φώβ στα γαλλικά λέγεται το άγριο θηρίο. Ο Φωβισμός ήταν ρεύμα στην ζωγραφική που  είχε καθαρά τολμηρά χρώματα και παραμορφωμένα σχήματα. Αντιπροσωπευτικός καλλιτέχνης του ρεύματος είναι ο Ανρί Ματίς.

 

The Blue Coat

 

1920. Ο ζωγράφος Harrington Mann ζωγραφίζει την κόρη του Cathleen Sabine, στον πίνακα "Το Μπλέ πανωφόρι".

Το παλιό καπέλο του γάμου του (Charles Spencelayh, 1943)

 

Πίνακας του 1943 του Charles Spencelayh, με τίτλο "Το παλιό γαμπριάτικο καπέλο του". Απεικονίζει έναν ώριμο κύριο να αγγίζει το ημίψηλο καπέλο που φόρεσε ο ίδιος ως γαμπρός. Δίπλα, ανοιχτή η καπελιέρα που το φυλάει τόσες δεκαετίες. 

Το έργο είναι νοσταλγικό και κομψό, δείγμα μιάς εποχής που το αντρικό ντύσιμο ήταν πολύ προσεγμένο. 

Στην 2η εικόνα  ο ίδιος ο ζωγράφος, τέλεια ντυμένος εντός των ορίων του κλασικού αντρικού ντυσίματος.. 

 

1919, Amedeo Bocchi, "Στο πάρκο"

 

1919, ο ζωγράφος Amedeo Bocchi (1883- 1976) ζωγραφίζει τον πίνακα "Στο πάρκο"

Μια άγνωστη γυναίκα κάθεται πρόχειρα στο μπράτσο μιας πολυθρόνας. Γύρω της η καταπράσινη χλόη, δένδρα αιωνόβια που ρίχνουν επιβλητικά την σκιά τους στο μεγαλύτερο μέρος του τοπίου, πού και πού το φως του ήλιου που χρωματίζει με ανοιχτότερες αποχρώσεις μέρος του τοπίου. Πάνω στην πολυθρόνα, μεγάλο κεντημένο μαξιλάρι. Εκείνη φοράει ριχτή κίτρινη μπλούζα που έχει γείρει προς τα πίσω στον αυχένα της, σκούρα φούστα χωρίς πτυχώσεις ή ορατές λεπτομέρειες, μαύρα δετά παπούτσια με χαμηλό τακούνι και φιόγκο στο κλείσιμό τους και βέβαια μεγάλο καπέλο που την προστατεύει από τις απευθείας ακτίνες του ήλιου.

Το χρώμα σε όλο τον πίνακα, αλλά ειδικά το φως έτσι όπως πέφτει στην ηρωίδα μας, δηλαδή από κάτω προς τα πάνω, ρίχνοντας το κίτρινο της μπλούζας πάνω στον λαιμό και το μισό πρόσωπο της, μένει σε όλους μας αξέχαστο. Αυτό το τυχερό φως κατάφερε εκείνο που πολλοί θα επιθυμούσαν, να μπει κάτω από το ρούχα της, να της χαϊδέψει το μάγουλο, να δει τον αυχένα της γυμνό -κι όλα αυτά χωρίς να κοπιάσει καθόλου!

Είμαστε τυχεροί που σε όλες τις εποχές υπήρχαν ζωγράφοι που αγαπούσαν πάνω από όλα την Γυναίκα κι έκαναν ότι μπορούσαν για να αποτυπώσουν στον καμβά την χιλιόμορφη γοητεία της.

Τα κομψά κολάζ της Eugenia Loli

 

Η καλλιτέχνιδα Ευγενία Λώλη, γεννήθηκε στην Ελλάδα και έζησε στην Γερμανία και την Αγγλία, πριν εγκατασταθεί στην Καλιφόρνια των ΗΠΑ όπου και δημιουργεί. Φτιάχνει σουρεαλιστικά κολάζ που είτε αποπέμπουν μαύρο χιούμορ, είτε αντανακλούν την λάμψη του Χόλυγουντ το οποίο βρίσκεται κοντά στον τόπο κατοικίας της.  Για να πετύχει την λάμψη η Ευγενία χρησιμοποιεί στα έργα της αυθεντικές εικόνες της δεκαετίας του 50 και του 60 που ξεχειλίζουν κομψότητα. 

Στην εικόνα μας ένα κολάζ της Eugenia Loli: νυχτερινός ουρανός με ένα τεράστιο πλανήτη Κρόνο, πάνω από τους πελάτες της PANAM οι οποίοι μόλις αποβιβάζονται από το αεροπλάνο τους. 

Κοσμήματα-έργα Τέχνης

 

Κοσμήματα -έργα Τέχνης από την σχεδιάστρια μόδας και  καλλιτέχνιδα ινών Aude Tahon. Είναι φτιαγμένα με κλωστές, κορδονάκια, κόμπους και βελονάκι, με κύρια τεχνική την Maedup της Κορέας. Το Maedup αξιοποιεί τον χώρο που καταλαμβάνει αλλά και τα κενά που αφήνει, στα οποία πέφτουν σκιές. 

Στις πρώτες 4 φωτογραφίες βλέπουμε έργα της καλλιτέχνιδος, στην 5η φωτό την ίδια την Aude Tahon.

"Τόσα πολλά όνειρα", Πηρς Μπρόσναν

 

"Τόσα πολλά όνειρα", So many dreams, έτσι λέγεται η πρώτη ατομική έκθεση ζωγραφικής του Πηρς Μπρόσναν. Τα έργα εκτίθενται στο Λος Άντζελες και αφορούν πίνακες του ηθοποιού των τελευταίων 36 ετών. Στα περισσότερα κυριαρχεί το έντονο χρώμα.

Wiliam Henry Barribal (1874-1952)

  

Ο Γουίλιαμ Χένρυ Μπάριμπαλ ήταν ένα άγγλος λιθογράφος και ζωγράφος που ως κύριο θέμα της τέχνης του είχε τις γυναίκες. Τις απεικόνισε με ποιητικότατο τρόπο, συλλαμβάνοντας την ομορφιά αλλά και το αίνιγμα της γυναικείας παρουσίας. 

Η σύζυγός του Gertrude Louisa Fanny Pritt ήταν η μούσα του και το κύριο μοντέλο του. Στην δουλειά του περιλαμβάνονται εικονογραφήσεις για το περιοδικό Vogue στην δεκαετία του 20 και του 30,  διαφημίσεις για τους αγγλικούς σιδηροδρόμους, όμως πιο πολύ από όλα πορτραίτα γυναικών της Εδουαρδιανής περιόδου (Αγγλία, αρχές του 1900). Ήταν πολύ δημοφιλής, γι αυτό εξέθετε διαρκώς τα έργα του σε γκαλερί. Τα έργα του σήμερα αναζητούνται σαν τρελά από τους συλλέκτες, ενώ πολλοί μοντέρνοι καλλιτέχνες προσπαθούν να μιμηθούν το στυλ του, το διάσημο "Στυλ Μπάριμπαλ". 

Το άγαλμα της Judith Weller

 

Στην Garment District του Μανχάταν, δίπλα από το γραφείο πληροφοριών του Fashion Center  υπάρχει ένα ακόμα άγαλμα εκτός από το Μεγάλο Κουμπί για το οποίο μιλήσαμε νωρίτερα. Το άγαλμα ονομάζεται "Μαγνήτες", είναι γνωστό όμως ως "εργάτης ρούχων". Είναι μπρούτζινο, φτιάχτηκε το 1984 και το φιλοτέχνησε η Judy Weller. Αναπαριστά τον πατέρα της, ένα Εβραίο μετανάστη από το Ισραήλ, εργάτη της βιομηχανίας ενδύματος.

Το άγαλμα "μεγάλο κουμπί" στην Νέα Υόρκη

 

Το νέο άγαλμα "Μεγάλο κουμπί" Big Button που αποτίει φόρο τιμής στους εργαζόμενους της βιομηχανίας ρούχων, βρίσκεται στην "περιοχή των ρούχων" Garment district στο Μανχάταν. Αντικατέστησε το προηγούμενο άγαλμα  που είχε μαύρο κουμπί και βελόνα, αλλά όχι κλωστή. Η κλωστή χρησιμεύει ως ένα ακόμα στήριγμα στο άγαλμα. 

Η Περιοχή των Ρούχων στο Μανχάταν είναι το μέρος όπου κυριαρχούν οι βιοτεχνίες ρούχων , καπέλων κουμπιών κι αξεσουάρ και εκεί βρίσκονται σχεδόν όλοι οι μεγάλοι οίκοι Μόδας των ΗΠΑ.  Σε αυτήν την τοποθεσία ήδη πριν 100 χρόνια παράγονταν περίπου το 70% των ρούχων που φορούσαν οι Αμερικάνοι από άκρη σε άκρη της χώρας.  Παρά το ότι η παραγωγή έχει πέσει σημαντικά με την πάροδο των δεκαετιών μια που πολλά ρούχα κι αξεσουάρ κατασκευάζονται πια στην Κίνα και τριτοκοσμικές χώρες, εντούτοις η Garment District το 2011 είχε κύκλο εργασιών 9 δισεκατομμύρια δολάρια, 10.000 μόνιμους κατοίκους και πολλές χιλιάδες εργαζόμενους.  Σίγουρα αξίζει τον κόπο να έχει το δικό της, εντελώς διαφορετικό άγαλμα. 

Το ρεύμα της Soft Αrt

 

Soft Arts (Μαλακή Τέχνη) ονομάζεται το καλλιτεχνικό ρεύμα που δημιουργήθηκε όταν διάφοροι καλλιτέχνες αποφάσισαν να φτιάξουν γλυπτά από μαλακά υλικά, χωρίς σκληρή δομή και στις περισσότερες περιπτώσεις, χωρίς άκαμπτο σήμα, σταθερό. Χρησιμοποιούν νήματα, τσόχες, κλωστές, ξύλο, χαρτί, λάστιχο, δέρμα, ψαλίδια, κόλλα και  βελόνες. Το ρεύμα αγκαλιάστηκε καταρχάς στην Γερμανία, κι έπειτα στην υπόλοιπη Δύση και την Ιαπωνία. 

Στις εικόνες μας, 1η φωτό γλυπτό έργο-εγκατάσταση του Mike Kelley από έκθεση στο ΜΟΜΑ, 2η γλυπτό της Shana Kohnstamm από την σειρά "Κρητηγικά" (Cretageaic) , 3η το γλυπτό του Adrew Wilhelm με τίτλο "Ζώα που συμπεριφέρονται σαν φυτά" (Animals acting like vegetables). 

Τα έργα της Soft Art είναι πολύ δημοφιλή, ακριβώς επειδή είναι απαλά στο άγγιγμα και σε κάποιες περιπτώσεις μπορείς να ξαπλώσεις πάνω τους ή να τα πάρεις αγκαλιά και να κοιμηθείς μαζί τους. Το 1ο γλυπτό πουλήθηκε προς 4,15 εκατομμύρια δολάρια. 

Στην σελίδα μας ενδιαφερόμαστε για την Soft Art επειδή επιτρέπει την δημιουργία απαλών στο άγγιγμα  κοσμημάτων, τα οποία εκτιμώνται για τις διακοσμητικές τους ικανότητες, π.χ. το χρώμα τους, κι όχι μόνο για τα πολύτιμα υλικά τους, όπως συνέβαινε έως πρότινος με τον χρυσό και τα διαμάντια. 

1866, "Η απρόθυμη νύφη" του Ωγκύστ Τουλμούς

 

Ο Ωγκύστ Τουλμούς ήταν ένας πολύ μεγάλος ζωγράφος της εποχής του, που ασχολήθηκε ιδιαίτερα με πορτραίτα γυναικών. Από αυτόν έχουμε πανέμορφους πίνακες ευκατάστατων γυναικών που αποδίδουν με ακρίβεια την παραμικρή λεπτομέρεια στα πολύπλοκα ρούχα της εποχής. Δεν έχει παραλείψει τίποτα, ούτε την λάμψη των σατέν ντυσές, ούτε την λεπτότητα της κάθε δαντέλας, ούτε βέβαια την ομορφιά των ίδιων των γυναικών. 

Δυστυχώς οι γυναίκες του ζωγράφου μας φαίνονταν υπερβολικά εξιδανικευμένες, σε κάποιους τουλάχιστον πνευματικούς ανθρώπους της εποχής του. Ο Εμίλ Ζολά τον κατηγόρησε ότι παρουσιάζει τις ηρωίδες του σαν απολαυστικές αλλά αδρανείς κούκλες. 

Στον πίνακα που βλέπουμε ο Τουλμούς κάνει ένα τολμηρό βήμα, μας  παρουσιάζει μια γυναίκα πολύ δυσαρεστημένη, παρά τον πολυτελή διάκοσμο γύρω της και τα σπάνια ρούχα, και μάλιστα δυσαρεστημένη σε αυτό που θεωρούνταν η σπουδαιότερη μέρα στην ζωή μιας γυναίκας: στον γάμο της.

Ο πίνακας "Η απρόθυμη νύφη " (the reluctant bride) μας δείχνει ένα μεγάλο σαλόνι με την νύφη σωριασμένη στην πολυθρόνα και τρεις φίλες γύρω της. Τα βελούδα κ οι ταφτάδες στα φορέματα είναι τέλεια, το ίδιο κι η ταπισερί στον τοίχο, όμως το μάτι μας δεν μένει πουθενά εκτός από το βλέμμα της νύφης. Είναι φανερό πως δεν είναι καθόλου χαρούμενη, ούτε κι αγωνιά για την μεγάλη στιγμή. Τα χέρια της ακουμπούν σαν παράλυτα στο φόρεμά της και το ύφος της είναι  απηυδισμένο.  Παντρεύεται κάποιον με συνοικέσιο ενώ ονειρευόταν ένα τρυφερό αίσθημα όπως αυτά που περιγράφουν τα μυθιστορήματα; Έχει ήδη γνωρίσει τον γαμπρό και δεν της αρέσει καθόλου; Θα προτιμούσε να μείνει ανύπαντρη κι εντελώς ελεύθερη; Κάτι από όλα συμβαίνει. Ό,τι κι αν συμβαίνει, είναι απρόθυμη να προχωρήσει στον γάμο, πλην όμως αναγκασμένη από την κοινωνική κατάσταση και την οικογένειά της. Το θέμα έχει τελειώσει, σε λίγο θα παντρευτεί, θέλοντας και μη. 

Ειρωνική λεπτομέρεια του πίνακα το μικρό κορίτσι που πίσω από την νύφη δοκιμάζει την νυφική κορώνα μαλλιών κι ονειρεύεται με χαρά τον δικό του γάμο. 

O August Toulmouche αγαπούσε τις γυναίκες. Σίγουρα όμως δεν έμενε μόνο στα όμορφα μάτια τους και τις απαλές μπούκλες, Το μάτι του έβλεπε βαθύτερα. 

Περιοδικό Οικογένεια, 1930

 

Το εξώφυλλο του ελληνικού περιοδικού "Οικογένεια" του 1930, φιλοξενεί μια πανέμορφη γκραβούρα με υπογραφή Héra Coomans, Paris 1883. 

Στο ίντερνετ και την Wikipedia η ζωγράφος εμφανίζεται με το όνομα Heva, που είναι λάθος. Οπως βλέπετε στην 2η φωτό έχει υπογράψει ως Héra, με é, δηλαδή με το όνομα της θεάς της ελληνικής μυθολογίας Ήρας. Δεν είναι η πρώτη φορά που γίνεται λάθος για γυναίκες καλλιτέχνιδες, ακόμα κι αν έζησαν μόλις πριν 140 χρόνια. 

Σε κάθε περίπτωση η ζωγράφος ήξερε καλύτερα από τους συντάκτες της Wikipedia πώς την βάφτισαν

(φωτογραφίες εξωφύλλου La mode de Pinktag)

Ενα ασυνήθιστο νυφικό

 

Η Ντέμι Μπάρνς είναι 15 χρονών και μαθήτρια σε πρότυπο σχολείο Καλών Τεχνών. Για τις εξετάσεις της έφτιαξε αυτό το νυφικό φόρεμα από χαρτιά διαζυγίου. Χρειάστηκε περίπου 1.500 σελίδες. 

Το φόρεμα είναι όμορφο, όμως το μήνυμά του απροσδιόριστο. Μπορούμε να πούμε εξίσου ότι η Ντέμι είναι υπέρ του γάμου, όσο και ότι τον βρίσκει χαμένη υπόθεση. Ισως σκέφτεται πώς ο γάμος πετυχαίνει πολύ σπάνια, μια φορά στις 1.500. Ίσως σκέφτεται πως ο γάμος ως σκέψη είναι καλή, αλλά ως εκτέλεση είναι φθαρτός, σαν το χαρτί του νυφικού. 

Σε κάθε περίπτωση η Ντέμι Μπαρνς κατασκεύασε ένα νυφικό  -ασυνήθιστο, αλλά νυφικό. Θα την δούμε μια μέρα να το φοράει; 

Τα κεντήματα της Michelle Kingdom

 

H Michelle Kingdom είναι αμερικάνα καλλιτέχνις του κεντήματος. Με βελόνα και κλωστή δημιουργεί  εσωτερικά τοπία κι αφηγείται αποκλειστικά  γυναικείες ιστορίες. Στις φωτογραφίες δύο έργα της, στο πρώτο σχόλιο φωτογραφία της ίδιας της Michelle.

Θεοδώρα του Βυζαντίου, η εστεμμένη φεμινίστρια (το νέο Θεατρικό του Γεωργίου Ρούσοου)

 

(από το περιοδικό Μόδα, 09/1968)

Το νέο θεατρικό έργο του εκλεκτού συγγραφέως Γεωργίου Ρούσσου (που θα παιχτεί στο θέατρο "Διάνα" από τον θίασο της Τζένης Καρέζη, με την διακεκριμένη πρωταγωνίστρια στον ρόλο της Θεοδώρας, τον Κώστα Καζάκο στον ρόλο του Ιουστινιανού, σκηνοθεσία Αλέξη Μινωτή και σκηνικά Γιάννη Καρύδη), παρουσιάζει ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις γυναίκες γενικώς κι από την άποψη αυτή η "Μόδα" θεώρησε ότι έπρεπε να αφιερώσει ένα άρθρο στο γεγονός. Ζητήσαμε μια συνέντευξη με τον συγγραφέα και να τι μας είπε:

 

- Και στα προηγούμενα έργα σας κύριε Ρούσσο, δείχνετε μια εξαιρετική προτίμηση σε γυναίκες ηρωίδες, τις οποίες μάλιστα εμφανίζετε εξιδανικευμένες. Είσαστε, άραγε,  ένας εκ πεποιθήσεως φεμινιστής; 

- Ο "φεμινισμός" είναι μια λέξη που στον τόπο μας έχει γελοιοποιηθεί σε περασμένα χρόνια, από σατιρικούς συγγραφείς, άνδρες βεβαίως. Ας την αποφύγουμε λοιπόν προκειμένου να χαρακτηρίσουμε την στάση μου ως συγγραφέως, έναντι του γυναικείου φύλου. Δεν δυσκολεύομαι να πω ότι είναι μια στάση ανάλογη της ηρωίδας μου, της αυτοκράτειρας Θεοδώρας: "Πολύ επιεικής προς τις γυναίκες, ανεπιεικής προς τους άνδρες". 

  Αυτός ο φιλογυνισμός βγαίνει από ένα βαθύτερο αίσθημα δικαιοσύνης. Η γυναίκα υπήρξε επί αιώνες -και μέχρις ενός σημείου εξακολουθεί να είναι ακόμα - η Αδικημένη της ζωής. Η λεγόμενη πατριαρχική κοινωνία φτιάχτηκε πάνω σε μέτρα ανδρικά, θέλω να πω, σύμφωνα με το συμφέρον και τις επιθυμίες των ανδρών. Υποταγμένη η γυναίκα στους αυταρχικούς θεσμούς που θέσπισε η αρχέγονη ανδροκρατία, περνούσε από την μια σκλαβιά στην άλλη -σκλάβα ενός πατέρα, ενός αδερφού, ενός συζύγου, κάποτε του γιού της. Κι αν θέμε να είμαστε ειλικρινείς, η ίδια σκλαβιά, έστω και επιχρυσωμένη, εξακολουθεί και σήμερα υπό ποικίλες μορφές στις "εκπολιτισμένες" κοινωνίες μας, στις οποίες εντούτοις, πιστεύουμε ότι υπάρχει μια κάποια ισοτιμία των δυο φύλων. Φυσικά δεν υπάρχει. Κι ό,τι υπάρχει, είναι κατά μεγάλο μέρος επίπλαστο και παραπλανητικό. Η γυναίκα εξακολουθεί να είναι υποτελής στον άνδρα και η κοινωνία μας μια ανδροκρατούμενη κοινωνία. Όλα, νόμοι, θεσμοί, έθιμα, είναι καμωμένα  -από τους άνδρες, εννοείται- έτσι που να μπορούν να κρατούν το γυναικείο φύλο σε μια μεθοδική υποτέλεια στο ανδρικό φύλο. Πρόκειται, με απλούστερα λόγια, για μια βαρύτερη αδικία που δεν μπορεί παρά να συγκινεί έναν συγγραφέα. 

   Από αυτό και η τάσις μου να εξιδανικεύω,  όπως είπατε τις ηρωίδες των έργων μου. Δεν τις εξιδανικεύω. Απλώς τις βάζω να φωνάζουν το δίκιο τους, να διεκδικούν τα καταπατημένα δικαιώματά τους, και μαζί αποκαλύπτουν τα μεγάλα προσόντα και προτερήματα του φύλου τους, που αν τις άφηναν οι θεσμοί να τα φανερώσουν ελεύθερα, θα απεδείκνυαν ότι μπορούν να είναι αληθινοί σύντροφοι των ανδρών, πολύτιμοι όσο και ισότιμοι, στοιχεία της ζωής  και της κοινωνίας σπουδαιότατα, πρωταρχικά και αφάνταστα ευεργετικά. 

 

- Κύριε Ρούσσο αν μαντεύουμε σωστά ακολουθείτε στα έργα σας την φεμινιστική γραμμή του Ίψεν; 

- Ας αφήσουμε τα μεγάλα λόγια. Κολοσσούς σαν τον Ιψεν είναι αδύνατο και να τους μιμηθείς ακόμα. Απλώς το νέο μου έργο είναι ένα εγκώμιο της γυναίκας, αφού η ηρωίδα Αυγούστα Θεοδώρα ξεπετιέται μέσα από όλες τις σκηνές σαν μια μαχητικότατη και πολυδύναμη εκπρόσωπος του γυναικείου φύλου. Είναι αναμφισβήτητα μια εστεμμένη φεμινίστρια που επέβαλε στον συντηρητικό, κατά τα άλλα,  Ιουστινιανό μια καινούργια νομοθεσία -προοδευτική και τολμηρή για τους καιρούς εκείνους- που απελευθέρωνε την γυναίκα από μερικά δεσμά της.

    Μα το έργο μου δεν περιορίζεται βέβαια μόνο σε αυτό. Δίνει και όλη την θυελλώδη ζωή της αυτοκράτειρας εκείνης που ξεκίνησε από τον Ιππόδρομο, το Τσίρκο και από μια ακόλαστη νεανική ζωή, για να εξελιχθεί στην θαυμασιότερη αυτοκράτειρα του Βυζαντίου και, κατά την γνώμη μου, στην δυναμικότερη εστεμμένη της παγκόσμιας ιστορίας. Είναι μια γοητευτική θεατρική μορφή, με τις ακοίμητες φιλοδοξίες της, με τα φλογερά πάθη της, με τους αδιάκοπους σκληρούς αγώνες της, αγώνες πολύμορφους: να σβήσει το μελανό παρελθόν της, να αντιμετωπίζει τις ατελείωτες ραδιουργίες των μηχανορράφων του Ιερού Παλατιού, να εμψυχώνει τον Ιουστινιανό (σε αυτήν οφείλεται η καταστολή της τρομερής Στάσεως του Νίκα), να μείνει απόλυτα πιστή στον άνδρα της, να εδραιώσει την φεμινιστική πολιτική της, να επιβάλλει την άλλη, μεγαλεπίβολη πολιτική της που έλεγε ότι η Βυζαντινή Αυτοκρατορία έπρεπε να στηριχτεί στους Έλληνες και τον ανατολικό ελληνισμό του Μεγάλου Αλεξάνδρου κι όχι στην Δύση και τα κατάλοιπα των Ρωμαίων, όπως ήθελε ο Ιουστινιανός. Κι αυτοί οι αγώνες της ακριβώς της δίνουν μέσα στην Ιστορία την ύπατη θέση της μεγαλύτερης Αυγούστας. 

    Και δίνουνε και στο δικό μου έργο ευκαιρίες για συνταρακτικές, υποθέτω, σκηνές και για ένα δραματικό  ενδιαφέρον, που ελπίζω ότι ανεβαίνει από την μια σκηνή στην άλλη,  από την στιγμή που την γνωρίζει ο Ιουστινιανός στο Ιπποδρόμιο να παίζει μια σπαρταριστή φάρσα, έως και τον συγκλονιστικό θάνατό της. 

**********

(Στην φωτογραφία κοστούμι του Γιάννη Καρύδη για την ηρωίδα του θεατρικού, Αυτοκράτειρα Θεοδώρα )

"Γενέθλια", 1942, Ντοροθέα Τάνινγκ

 

Η Ντοροθέα Τάνινγκ (που σε παλιότερη ανάρτηση έχουμε μιλήσει για τα κοστούμια της στο θέατρο) είναι σουρεαλίστρια ζωγράφος που όπως η Φρίντα Κάλο,  ζωγράφισε γυναίκες, σκέφτηκε πολύ πάνω στην κατάσταση των γυναικών και δεν έφτιαξε ούτε έναν χαρούμενο πίνακα. 

Στα "Γενέθλια" που βλέπουμε στην φωτό, η ηρωίδα μας έχει εκπληκτική ομοιότητα με την ζωγράφο που τότε ήταν 32 χρονών. Στέκεται ορθή φορώντας σακάκι του προηγούμενου αιώνα με μπροκάρ και δαντέλες στα μανίκια. Το στήθος της έχει αποκαλυφθεί. Η φούστα της είναι φτιαγμένη από ύφασμα και κάτι που μοιάζει με περιπλεγμένες ρίζες δένδρων, σε μεγέθυνση όμως, οι ρίζες είναι γυμνά αντρικά και γυναικεία σώματα που κρέμονται το ένα από το άλλο. 

Το χέρι της είναι στο πόμολο μιάς πόρτας. Από πίσω βρίσκεται άλλη πόρτα, κι άλλη, κι άλλη κι άλλη. Ο χώρος μοιάζει με αίθουσα με καθρέφτες, όπου αντί για καθρέφτες έχουμε πόρτες. Η ηρωίδα μας φεύγει ή μόλις ήρθε; Αυτές τις πόρτες τις έχει ήδη ανοίξει κι εξερευνήσει ή τώρα θα θα αρχίσει να τις εξερευνά; 

Αυτό θα το αποφασίσουμε εμείς.